Uz aktuelna dešavanja oko lansiranja dva portala Telekoma Srbije uz nešto malo marketinške priče, koja se u osnovi svodi na ulazak rumunskih i slovenačkih kompanija na srpsko tržište, neuki posmatrač sa strane mogao bi doći do zaključka da je u Srbiji trenutno aktuelan bum poslovne primjene Interneta. Uobičajeno, realnost je drugačija. Telekom za sličnim portal ostvarenjima iz najbližeg komšiluka kasni barem pet godina. Velike cifre koje su uložene u oba posla u sajberspejsu su ponovo pokrenule pitanje investiranja u portal. Da li je generalni, odnosno portal opšte namjene dobra investicija u Srbiji?

Osnovni motiv u kapitalizmu jeste sticanje profita. Investiranje, ulaganje podrazumijeva povrat investicije i zaradu, to jeste vraćamo se na klasičnu priču o Amerikancu koji na uloženi dolar zarađuje tri. Razmotrimo prvo razvijeno hrvatsko tržište portala, na kome se nalazi bar pet jakih igrača. Tportal (T-HT), Klik (Iskon) i Online (GlobalNet) su u vlasništvu telekomunikacionih, odosno Internet provajder kompanija. Ove kompanije odmah u startu posjeduju svu neophodnu infrastrukturu, imaju tržišni interes da posjeduju veoma posjećen sajt i svojim korisnicima ponude servise koji najčešće ulaze u sastav portala. Na kraju krajeva mjesečni troškovi redakcije mogu bez problema da se uklope u mjesečni marketiški budžet ovih kompanija. Index.hr je nastao tako što se jedan dio redakcije Online portala odcjepio, pronašli su investitora (15% vlasništva) za započinjenje posla i na osnovu ranije stečenog know-how napravila ovaj sajt. Peti igrač je Monitor, po mom mišljenju možda i najupotrebljiviji od svih ovih portala. Za poslednja dva je karakteristično da se finansiraju putem onlajn oglašavanja, ali se i dalje nagađa da li je njihovo poslovanje pozitivno. Kako u Srbiji nema para od onlajn advertajzinga, ovaj model otpada.

Ukoliko posmatramo svjetske tokove, Yahoo! je sinonim za uspješan portal. Čitav svoj tržišni uspijeh ovaj portal je stekao zahvaljujući dot-com eri. Veoma rano se pozicionirao na vrh dot-com piramide kao potencijalno na duge staze uspješan model, dok su se sve ostale investicije u nove kompanije izvršavale po sistemu “pravimo novi Yahoo!”. Najzanimljivije u čitavoj priči da su sve te nove kompanije ogromne advertajzing budžete trošile upravo na Yahoo! oglašavanje, i na taj način je funkcionisao začarani krug. Pitate se, a otkud Yahoo! na vrhu piramide? Zahvaljujući nesmotrenosti Netscapea, što je sada već neka druga priča…

Vratimo se mi sada najomiljenijoj IT temi domaće javnosti—“klincima iz garaže”. U Srbiji smo imali dva prepoznatljiva slučaja, prvi je portal.co.yu, momak je gurao nekih šest mjeseci, a onda izgubio dah. Glamourcaffe je bio nešto ambicionziji projekat, imali su više ljudi angažovanih na projektu i dobar interfejs dizajn, ali nisu imali dvije najznačajnije stvari: originalan sadržaj i iskustvo. Krah je neminovno slijedio. Uopšte, postavljam sada pitanje, zašto većina ljudi uopšte teži da napravi opšti portal po prepoznatljivo otrcanom receptu? Malo “pozajmljenih” i agencijskih vijesti, malo foruma, malo estradnih galerija, malo chata i gotov portal. Za ovaj model, ukoliko se iole cilja na kvalitan sadržaj, neophodan je tim ljudi koji predano radi na sadražaju, ali i tim/kompanija koja će da razvije odgovarajući sajt na kome će da se predstavi svi ti sadržaji. Naravno, sve to košta, a entuzijazam sam po sebi ne igra bitnu ulogu na gro planu. Ma koliko se ljudi dobrovoljno našlo u toj garaži sa početka priče, bez adekvatne naknade za njihov rad, nema ni produktivnosti, time ni kvalitetnog sadržaja, odnosno kvalitetnog portala.

Kao izlazna strategija se nameće i ideja o realizaciji portala koji bi se prodao, a od novca stečenog akvizacijom vlasnici postali novopečeni bogataši. Da bi se privukla pažnja potencijalnog kupca, mnogo je faktora u igri, a do svih njih se dolazi uloženim novcem. Ponovo, da li potencijalni investitor koji bi na konto udijela u vlasništvu uložio novac recimo na dvije godine, može računati na ovu izlaznu strategiju i višestruki povrat investicije? Naša klasična boljka, nerazvijenost. Od preuzimanja u elektronsom biznisu na ovim prostorima do sada je samo zabilježena kupovina sajta Poljubac.com. Tako da je i ova strategija lutrija…

Naš najveći problem je to što nam je tržište jako malo i prilično siromašno. Klasične firme grcaju u dužničkoj ekonomiji. Na kraju i činjenica da je portal na srpskom tržištu jedino dobra investicija za funkcionere u okviru telekom kompanija, a realizaciji tih projekata je prepuštena ranije selektovanim igračima. Ostalim, preostaje da se uozbilje i razmisle o nekim drugim modelima koji su više fokusiraniji na određenu tržišnu nišu.

Uz izvinjenje zbog nestandardno velikog teksta, pozvao bi vas da uzmete aktivno učešće u diskusiji i iznesete vaše mišljenje.